Gescheiden door dezelfde doelstelling? Vlottrekken! - door Jos Berkemeijer AAG

 

De vakantie zit er weer op. Tijd om de draad weer op te pakken met een variant op de quote van William Shedd: “Een schip in de haven ‘lijkt’ veilig, maar dat is niet waar schepen voor gebouwd zijn.” Vrij vertaald in pensioenfondstaal komt dit neer op: pensioenfondsen waarderen op basis van een risicovrije rente lijkt veilig, maar dat is niet waar pensioenfondsen voor zijn opgericht.

 

In tegenstelling tot verzekeraars, ‘garanderen’ pensioenfondsen de uitkeringen van een pensioenfonds niet. De doelstelling van een pensioenfonds verschilt fundamenteel van die van een verzekeraar. Bij de verzekeraar staat een zo hoog mogelijke zekerheid van de toegezegde uitkering voorop. Bij pensioenfondsen een zo hoog en waardevast als mogelijke generatie-evenwichtige uitkering. Door een waarderingsprincipe als de ‘risicovrije rente’, dat zijn erkend bestaansrecht in ‘individuele levensverzekeringen met garanties’ vindt, linea recta toe te passen op pensioenfondsen, verworden pensioenfondsen tot verzekeraars en verliezen daarmee op termijn hun functie en bestaansrecht.

 

Het al of niet toepassen van de risicovrije rente als ‘objectief’ waarderingscriterium voor pensioenfondsverplichtingen vindt zijn hoogtepunt[1] in de VS. Eerder deze maand hielden de twee leidende actuariële verenigingen de publicatie van een rapport tegen waarin geadviseerd wordt de verplichtingen van ‘public pension plans’ op basis van ‘veiliger’ grondslagen te waarderen. Kernpunt: publieke pensioenfondsen in de VS hanteren voor het disconteren van de verplichtingen grofweg een rente van zo’n 7,5%. Terugbrengen naar een risicovrije rente zou een bedrag van circa $ 8400 miljard vragen. Met andere woorden: volgens Nederlandse waarderingsnormen zijn de publieke pensioenfondsen in de VS failliet.

 

Dit voorbeeld maakt duidelijk dat actuarissen, overigens niet alleen in de VS maar ook binnen Europa en zelfs binnen Nederland, ondanks de gemeenschappelijk erkende doelstelling van pensioenfondsen, verdeeld zijn over het vraagstuk van toepassing van de risicovrije rente bij pensioenfondsen. Het innemen van standpunten door actuariële organisaties op dit soort vraagstukken heeft duidelijk grote maatschappelijke en economische consequenties met een sterk ethische kant, die - onterecht - tot op heden volledig onbesproken blijft.

 

In Nederland lopen we door gebrek aan fundamentele communicatie, het risico door te schieten in het onbezonnen ‘zekerzekerzekerheidsdenken’. Bij het ontwerp van de ‘Wet verbeterde premieregeling’, de voorloper van een nieuw pensioenstelsel zonder garanties van uitkeringen, heeft de ‘havenloods’ wederom geadviseerd dat uitkeringen ‘te allen tijde’ moeten worden berekend op basis van de risicovrije rente. Dit met als argument dat dit de enige objectieve methode is! De kapiteins van de ‘pensioenfondsboten’ lijken de moed te hebben opgegeven en zich erbij neer te leggen. Vervolgens laten Kabinet en Tweede Kamer de SER-adviezen links liggen en kiezen zonder aarzelen voor de risicovrije rente als projectierente voor een variabele (onzekere) uitkering. Een fundamenteel nieuw pensioenstelsel lijkt met dit denken en deze werkwijze verder weg dan ooit.

 

Vanuit de toezichthouder bekeken, lijkt dit objectief ‘veiligheidsdenken’ een volstrekt logisch standpunt. Zodra regelgeving echter leidt tot sterk discutabele en grote maatschappelijke consequenties, is het juist de taak van actuariële organisaties om in dialoog met alle stakeholders, inclusief toezichthouders, de communicatie en discussie zo geobjectiveerd als mogelijk ‘vlot te trekken’ en niet langer als technisch toeschouwer aan wal te staan terwijl de PensioenfondsTitanic in de haven zinkt (‘bystander-effect‘). Dat ‘vlottrekken’ gebeurt niet alleen in SER- of andere formele werkgroepen, maar met name daarbuiten. Informeel ‘vlottrekken’ is een vak dat niet door enkele vooraanstaande actuarissen alleen moet worden uitgeoefend, maar is een brede verantwoordelijkheid van alle actuarissen, gefaciliteerd en gecoördineerd door het Koninklijk Actuarieel Genootschap.

Dus zolang het nog mooi weer is, naar buiten en ‘vlottrekken’!

 

[1] http://www.zerohedge.com/news/2016-08-09/public-pension-ponzi-are-public-pensions-short-8-trillion.

 

Deze blog is op persoonlijke titel geschreven.