Regels zijn regels – door drs. Wichert Hoekert AAG

 

Mensen zijn ambivalent over regels. Aan de ene kant hebben mensen behoefte aan de duidelijkheid en de structuur die voortvloeien uit regels, maar aan de andere kant beperken regels de vrijheid – en dat spreekt de meesten minder aan. Een ander kenmerk van regels is dat ze vanzelf aangroeien. Regels leiden, in de regel, tot meer regels.

 

In pensioenland is het complex aan regels inmiddels enorm. Bestuurders klagen daarover steen en been, maar tegelijkertijd vormen regels - in toenemende mate - ook een houvast. Het toezichtkader wordt enerzijds ervaren als een lastig keurslijf dat de bewegingsvrijheid in ernstige mate beperkt, maar anderzijds neemt het in zekere zin een deel van de verantwoordelijkheid weg bij een pensioenfondsbestuur. Het bestuur hoeft bijvoorbeeld niet te beslissen over een uitermate herverdelend element zoals de disconteringsvoet; de regels schrijven die voor en het fonds heeft zich daaraan te houden.

 

In een ideale wereld zouden regels wellicht niet nodig zijn en zou volstaan kunnen worden met principes, en welwillende mensen die allemaal bereid zijn om harmonieus volgens die principes samen te werken en te handelen. Maar zo’n wereld bestaat niet. En het is zelfs de vraag of een paar basisregels ook dan toch niet handig zouden zijn. Bijvoorbeeld of je rechts of links rijdt. Principes vinden hun weerslag in regels, maar die weerslag is bijna per definitie te rigide om recht te doen aan alle mogelijke omstandigheden en situaties. U kunt daarvan ongetwijfeld legio voorbeelden bedenken, van regels in het verkeer tot regels op uw werkplek, maar allicht ook tot regels in de beroepspraktijk, zoals met betrekking tot pensioenfondsbeleid. Het is daarom van belang dat bij toepassing – of afwijking -  van de regels altijd de onderliggende principes op het netvlies blijven.

 

Een regel is een middel om een doel te bereiken. Bijvoorbeeld veilig verkeer. Als je, om een aanrijding te voorkomen, de berm in rijdt, dan ben je strikt genomen in overtreding. Maar je medeweggebruikers en de politie zullen je dankbaar zijn dat je volgens het principe hebt gehandeld (verkeersveiligheid) en van de regel bent afgeweken (het is verboden om de berm in te rijden).  

 

Ook in de actuariële praktijk, in advies maar meer nog wellicht in controlewerkzaamheden, is dit relevant. Actuarissen doen zichzelf naar mijn mening tekort als zij zich teveel verschuilen achter regels. Soms is voldoen aan de regels niet genoeg, en soms (of laat ik zeggen een enkele keer) is voldoen aan de regels niet nodig om aan de principes te voldoen. In beide gevallen kan je als actuaris meerwaarde leveren door daarop te wijzen en ernaar te handelen. Het leidende principe zou moeten zijn dat er wordt gehandeld in het belang van de rechthebbenden. Als een bestaande regel onder bepaalde omstandigheden een optimale behartiging van die belangen belemmert, dan zou een actuaris de verantwoordelijkheid moeten voelen om, uiteraard met een goed onderbouwd betoog, te pleiten voor een afwijking van die betreffende regel. Dat is altijd beter dan ‘blind’ uitvoeren van de regels en veilig de vinkjes te kunnen zetten op de checklist. Het gevaar dat daarin schuilt wordt pijnlijk duidelijk in het alom bekende gezegde ‘operatie geslaagd, patiënt overleden’.

 

Deze blog is op persoonlijke titel geschreven.